Ruim 42% van het gemeentelijk budget gaat op aan het sociaal domein volgens cijfers van het CBS! 

Prinsjesdag maakt het wederom overduidelijk. De stijgende zorgkosten en de financiële druk op het Gemeentefonds zetten gemeenten klem. Gemeenten begroten in 2026 ruim €22 miljard voor zorg, ondersteuning en andere sociale taken buiten inkomen en participatie. Uit stukken van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het CBS blijkt dat maar liefst een kwart van deze zorgkosten naar de Jeugdwet gaat. In de Miljoenennota op Prinsjesdag maakt het kabinet duidelijk dat zij extra inzet op twee grote pijlers om het stelsel betaalbaar en beheersbaar te houden.

1 Hervorming van de Jeugdzorg: Een drastische omslag van dure gesloten jeugdzorg naar kleinschalige, wijkgerichte ondersteuning dicht bij huis. Momenteel onderzoeken wij hoe lokale teams deze transformatie in de praktijk oppakken, en we zullen hier opnieuw over publiceren wanneer dit afgerond is.

2 Preventie aan de voordeur: Investeren in de eerste 1.000 dagen van een kind (Kansrijke Start) om te voorkomen dat gezinnen later instromen in zware, kostbare zorgtrajecten. Wil je hier meer over weten? Neem dan contact op met onze collega Juliette Burmanje.

Minder zware zorg en meer preventie klinkt logisch, maar zo’n grote transformatie kost tijd en geld. Bovendien laten alternatieven voor bijvoorbeeld de gesloten jeugdzorg zien dat verandering niet automatisch goedkoper is. Lees hierover ook ons eerdere artikel, kleinschalige-voorzieningen-en-reele-tarieven. Voor gemeenteambtenaren en zorgverleners is het dagelijks schipperen op een dun koord tussen een krimpend budget en de benodigde zorgkwaliteit.

Helaas is dit geen oplossing voor kinderen die momenteel vastzitten in het systeem.

Ruim 440.000 jeugdigen (13,7% in 2025 volgens het CBS) ontvangen momenteel zorg vanuit de Jeugdwet. Ondanks het ontbreken van één integraal landelijk databeeld over individuele zorgroutes en trajectkosten, zien we in de lokale data steeds hetzelfde patroon. Juist bij jeugdigen met complexe problematiek zien we soms opeenvolgende plaatsingen met lange wachttijden ertussen en steeds zwaardere interventies, zonder dat een duurzaam perspectief ontstaat. De zorg voor deze groep met complexe problematiek is vaak verantwoordelijk voor een substantieel deel van de totale zorgkosten van gemeenten. Dit is niet alleen een financieel knelpunt voor gemeenten en hun inwoners. Het treft op de allereerste plaats de gezinnen die vastlopen in het systeem, waarbij in het bijzonder het kind een duurzaam perspectief mist.

Sturen vanuit data

Gemeenten hebben veel data, maar missen vaak het samenhangende beeld van wat er met jeugdigen gedurende hun zorgpad gebeurt. Juist bij de meest complexe en kostbare trajecten is dat inzicht essentieel. Met onze kennis en ervaring maken we vanuit data inzichtelijk welke zorgroutes jeugdigen precies bewandelen. Zo sturen we tijdig bij, komen jeugdigen sneller bij de juiste behandeling en voorkomen we escalatie naar duurdere en ingrijpendere zorg. Dit geeft gezinnen rust en houvast, terwijl de zorg voor gemeenten financieel beheersbaar blijft.

Wil je sparren over hoe data in jouw gemeente het verschil kan maken? Stel je vraag gerust hieronder of neem rechtstreeks contact op met mijn collega’s IJsbrand, Marcel of Edwin.

Waar zit volgens jou de sleutel tot betaalbaarheid? Is de omslag naar preventie en wijkgericht werken haalbaar binnen de huidige financiële kaders?