De Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) is opnieuw met een jaar verlengd. Dit betekent dat Oekraïense ontheemden tot 4 maart 2028 recht houden op opvang, werk, onderwijs, zorg en andere voorzieningen. Voor gemeenten biedt dit duidelijkheid. Maar er is ook een risico. Het risico op achterover leunen. Op wachten tot het ministerie alle haken en ogen rondom een nieuwe verblijfsstatus voor Oekraïners heeft uitgewerkt.

Wees nu geen gemeente die afwacht, maar zie de verlenging van de RTB als kans. Als kans om ondersteuning aan Oekraïense ontheemden duurzaam te borgen in je organisatie.

De overgang naar een nieuwe fase komt steeds dichterbij. De tijdelijke status (via de RTB) van Oekraïense ontheemden gaat vervangen worden door een meer reguliere status, met waarschijnlijk een tijdelijk vangnet als tussenoplossing. Wat dat precies betekent is nog niet bekend, het kost het ministerie tot nu toe veel tijd en afstemming om dit concreet te maken. Duidelijk is wel dat gemeenten een rol hebben in huisvesting, participatie en integratie. Gemeenten die wachten op verdere landelijke besluitvorming of een definitief transitiedocument lopen het risico straks onvoldoende voorbereid te zijn op de veranderingen. Juist de extra tijd die de verlenging biedt, zou daarom benut moeten worden om de eigen organisatie voor te bereiden op een nieuwe fase.

Van crisisaanpak naar langetermijnbeleid

Veel gemeenten werken nog vanuit een tijdelijke aanpak met tijdelijke teams, ingehuurde projectmedewerkers en ad-hoc oplossingen. Echter, de opgave verandert en verschuift steeds meer naar het organiseren van duurzame huisvesting, participatie, zelfredzaamheid en aansluiting op reguliere gemeentelijke processen.

Dat vraagt om meer dan enkel operationele uitvoering. Het vraagt om een duidelijke visie op de toekomst van de opvang en de positie van de opgave binnen de gemeente. Welke rol wil de gemeente de komende jaren vervullen? Welke voorzieningen moeten structureel worden ingericht? En welke kennis en capaciteit zijn nodig om deze opgave ook op de langere termijn succesvol uit te voeren?

De overgang naar een transitiedocument zal naar verwachting impact hebben op vrijwel alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Waar opvang nu vaak in afzonderlijke projecten of programma’s wordt georganiseerd, zullen verantwoordelijkheden steeds meer verschuiven naar reguliere afdelingen. Tegelijkertijd ontstaat een grotere afhankelijkheid van externe partners. Waar binnen de RTB nog ruimte bestaat om de inzet voor Oekraïners naar eigen inzicht in te vullen, vereist een meer reguliere status een structurelere aanpak en een intensievere samenwerking met externe partners, zoals woningcorporaties, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, onderwijsinstellingen en regionale samenwerkingsverbanden.

Zonder een integrale aanpak bestaat het risico dat processen versnipperen, verantwoordelijkheden onduidelijk worden en kansen voor duurzame oplossingen onbenut blijven.

Voorbereiding op de volgende fase

De verlenging van de RTB biedt ruimte om vooruit te kijken. De vraag is niet óf de opgave verandert, maar hoe goed gemeenten daarop voorbereid zijn wanneer die verandering zich aandient. Denk daarom nu vast na over het langetermijnbeleid voor de opvang van ontheemden. Zowel inhoudelijk als procesmatig.

TransitiePartners ondersteunt gemeenten bij het maken van deze stap. Wij helpen bij het ontwikkelen van langetermijnbeleid, het versterken van de regie op de opgave en het duurzaam borgen van kennis binnen de organisatie. Niet door taken over te nemen, maar door gemeenten in staat te stellen de volgende fase zelfstandig en duurzaam vorm te geven.